Teknik bilgi
Malzeme seçerken ve sevkiyat kabulünde en çok başvurulan çevrim tabloları, sınıf karşılıkları ve seçim ölçütleri.
- Tablo
- 11
AFS incelik derecesi ve tane boyutu
İncelik derecesi tek bir elekten değil, tüm elek dağılımından hesaplanan bir ortalamadır. Piyasada sınıf tek sayıyla değil alt–üst çiftiyle istenir: 45/50 AFS gibi. Derece yükseldikçe yüzey kalitesi artar, gaz geçirgenliği düşer.
İncelik derecesi ↔ ortalama tane boyutu
| Özellik | AFS 30 | AFS 43 | AFS 50 | AFS 55 | AFS 65 | AFS 74 | AFS 97 | AFS 133 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Ortalama tane boyutumm | 0,52 | 0,33 | 0,30 | 0,26 | 0,20 | 0,18 | 0,136 | 0,103 |
| Sınıf | Kaba | Orta | Orta | Orta | İnce | İnce | İnce | Çok ince |
AFS 40 altı kaba, 40–60 orta, 60 üzeri ince sayılır. Döküm uygulamalarında en yaygın çalışma bandı 45–80 AFS’tir.
Elek serisi
Elek analizi raporları bu seri üzerinden okunur. Kaliteli bir döküm kumunda tanelerin ağırlıklı kısmı üç komşu elek üzerinde toplanır; dağılım genişledikçe sıkıştırma davranışı değişkenleşir.
- Elek göz açıklıklarımm
- 1,250 · 1,000 · 0,710 · 0,500 · 0,355 · 0,250 · 0,180 · 0,125 · 0,090 · 0,063
- Standart
- DIN ISO 3310-1 kare delikli elek takımı
- Dağılım ölçütü
- Tanelerin üç elek üzerinde toplanması beklenir
- Çift tepeli dağılım, kumun karışım olduğuna işaret eder.
Mukavemet birimleri
Kalıp kumu mukavemetleri Türkiye’de üç ayrı birimde yazılır ve föyler arasında karşılaştırma yapılırken en sık buradan hata çıkar. Islak çekme mukavemeti yaş basmadan yaklaşık yirmi beş ila kırk kat küçüktür; N/cm² ile kPa karıştırıldığında bu iki değer birbirine karışır.
Dönüşüm
| Özellik | N/cm² | kPa | psi | gf/cm² |
|---|---|---|---|---|
| 1 N/cm² | 1 | 10 | 1,4504 | 101,97 |
| 1 kPa | 0,1 | 1 | 0,1450 | 10,197 |
| 1 psi | 0,6895 | 6,893 | 1 | 70,31 |
| 1 gf/cm² | 0,00981 | 0,0981 | 0,01422 | 1 |
Eski föylerdeki “en az 2.000 gr/cm²” ifadesi 19,61 N/cm²’ye karşılık gelir.
Bir mukavemet değeri, ölçüldüğü bentonit oranı ve sıkıştırılabilirlik belirtilmeden karşılaştırılamaz.
Sodyum ve kalsiyum bentonit
İki tipin ayrımı yaş mukavemette değil, sıcakta ortaya çıkar. Kristal suyu kaybı her ikisinde de geri dönüşsüzdür; aradaki iki kat sıcaklık farkı, devir kumunda ölü kilin ne hızla biriktiğini belirler.
Aynı koşulda ölçülmüş karşılaştırma
| Özellik | Sodyum | Kalsiyum | 50:50 karışım |
|---|---|---|---|
| Yaş basma mukavemetiN/cm² | 8,1 | 9,9 | 8,7 |
| Islak çekme mukavemetiN/cm² | 0,466 | 0,071 | 0,346 |
| Sıcak basma mukavemeti (982 °C)N/cm² | 396 | 76 | 221 |
| Maksimum mukavemette yeşil deformasyon% | 1,3 | 0,95 | 1,1 |
| Kristal suyu kaybı (geri dönüşsüz)°C | ≈ 648 | ≈ 316 | — |
%8 aktif kil, eşit sıkıştırılabilirlik koşulunda ölçülmüştür.
Çelik bilya: SAE ve ISO kod karşılıkları
Aynı aşındırıcı iki ayrı sistemde kodlanır. SAE kodundaki sayı elek açıklığının on binde inç karşılığından gelir; ISO kodundaki sayı ise nominal boyutun milimetre cinsinden yüz katıdır. Sipariş verirken hangi sistemde konuşulduğu netleşmezse yanlış boy gelir.
Yuvarlak bilya
| Özellik | S70 | S110 | S170 | S230 | S280 | S330 | S390 | S460 | S550 | S660 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ISO 11124 kodu | S030 | S040 | S060 | S070 | S080 | S100 | S120 | S140 | S170 | S200 |
| Nominal çapmm | 0,20 | 0,30 | 0,42 | 0,60 | 0,71 | 0,84 | 1,00 | 1,19 | 1,41 | 1,68 |
ISO 11124 boyut sınırları SAE J444 ile birebir aynıdır; yalnız kodlama farklıdır.
Çelik grit: kod karşılıkları ve sertlik kademeleri
Gritte boy kadar sertlik de sipariş bilgisidir. Yumuşak kademe uzun ömürlüdür, sert kademe daha hızlı keser ve daha çabuk tükenir. Tedarikçiler arasında GP/GM/GL harflerinin karşılığı değiştiği için harfin yanına HRC aralığı yazılmalıdır.
Köşeli grit
| Özellik | G12 | G16 | G18 | G25 | G40 | G50 | G80 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ISO 11124 kodu | G200 | G140 | G120 | G100 | G070 | G050 | G030 |
| Nominal çapmm | 1,70 | 1,19 | 1,00 | 0,71 | 0,42 | 0,30 | 0,20 |
Sertlik kademeleri: GP 40–51 HRC · GM 47–56 HRC · GL 54–61 HRC · GH min 60 HRC (SAE J1993).
Filtre seçimi
Gözenek yoğunluğu arttıkça daha ince kalıntı tutulur, akış direnci de yükselir. Filtre alanı buna göre büyütülmediğinde kalıp dolmadan filtre tıkanır. Alan, yolluk kesitine oranlanarak belirlenir.
Metal cinsine göre
| Özellik | Gri dökme demir | Temper dökme demir | Sfero / vermiküler | Alaşımlı ve çelik |
|---|---|---|---|---|
| Gözenek yoğunluğuppi | 20 | 30 | 10 | 10–20 |
| Yolluk : filtre alanı | 1 : 2 | 1 : 2 | 1 : 3 | 1 : 4 |
| Metal kapasitesikg/cm² | 2,0–4,0 | 2,0–4,0 | 1,0–2,0 | 0,5–1,0 |
| Filtre malzemesi | Silisyum karbür | Silisyum karbür | Silisyum karbür | Zirkonya / alümina-karbon |
Temiz metalle çalışan gri demir hatlarında 30 ppi’ye çıkılabilir. Kapasite değerleri üretici tavsiyesidir, garanti değildir.
Kalıp boyasında refrakter dolgu seçimi
Dolgu, dökülecek metalin sıcaklığına ve kimyasına göre seçilir. Matrisin en kesin kuralı çelik dökümdedir: grafit dolgulu boya karbon pikapına yol açtığı için kullanılmaz.
- Çelik döküm
- Zirkon · alümina · alüminyum silikat
- Manganlı çelik
- Magnezit (MgO)
- Sfero döküm
- Mullit · alümina-silika · kükürt bariyerli formüller
- Gri dökme demir
- Grafit · grafit + zirkon · alümina-silika
- Alüminyum ve demir dışı
- Talk · grafit · bor nitrür
- Kural
- Çelik dökümde grafit kullanılmaz
- Karbon pikapı riski; zirkon veya alümina esaslı boya seçilir.
Boyada uygulama yöntemi ve çalışma yoğunluğu
Aynı boya, uygulama yöntemine göre farklı yoğunlukta kullanılır. Daldırmada film kalınlığını çekme hızı belirler, yüksek yoğunluk damlama yapar; fırçalamada ise boyanın dikey yüzeyde akmadan durması gerekir.
Baumé değeri
| Özellik | Daldırma | Püskürtme | Akıtma | Fırça / swab |
|---|---|---|---|---|
| Alkol bazlı°Bé | 28–60 | 35–74 | 54–64 | 64–85 |
| Su bazlı°Bé | 16–29 | 35–44 | 25–40 | 40–45 |
| Film kalınlığı eğilimi | En ince | Orta | Orta | En kalın |
Yaklaşık 1 °Bé fark, yaş filmde yaklaşık 35 µm değişime karşılık gelir. Tiksotropik bulamaçta hidrometre okuması sapabildiği için değer yoğunlukla (g/cm³) birlikte doğrulanır.
Ferroalyajda tane boyutu sınıfları
Tane boyutu sınıfı yalnız aralığı değil, aralık dışına taşabilecek payı da tanımlar. Altboy fazlalığı ocakta toz kaybına, üstboy ise geç çözünmeye yol açar.
Standart sınıflar ve toleranslar
| Özellik | 100–315 mm | 25–200 mm | 10–100 mm | 3,15–50 mm | 3,15–25 mm |
|---|---|---|---|---|---|
| Altboy payı% (maks.) | 15 | 15 | 15 | 7 | 7 |
| 3,15 mm altı fraksiyon% (maks.) | 5 | 7 | 7 | — | — |
Üstboy şartı: hiçbir parça, aralığın üst sınırının 1,15 katını iki veya üç yönde aşamaz. ISO 5446, IS 1171 ve IS 1470 aynı sınıflandırmayı kullanır.
İlgili standartlar
Ürün gruplarında atıf yapılan standartlar. Bir standardın adı geçiyorsa, o kalemin sınıflandırması ve deney yöntemi o standarda göre tanımlanmıştır.
- Silis kumu
- DIN ISO 3310-1 — Elek serisiTS 2979 — Kimyasal bileşimTS 2980 — Kızdırma kaybıTS 3084 — RutubetTS 5426 / TS 5425 — Elek analizi, sinterleşme, kil tayini
- Bentonit
- AFS 2206-12-S — Islak çekme mukavemetiAFS 2210-00-S — Metilen mavisi ile aktif kilASTM C837 — Metilen mavisi indeksiASTM D5890 — Şişme indeksiTS 5360 — Döküm bentonitiVDG-Merkblatt P 69 — Islak çekme mukavemeti
- Kömür tozu
- TS 5123 — Döküm kumu katkı maddesi taş kömürü tozu
- Ferroalyaj
- DIN 17560DIN 17564DIN 17565GB/T 2272IS 1171IS 1470ISO 5445 — FerrosilisyumISO 5446 — FerromanganISO 5447 — FerrosilikomanganISO 5448 — Ferrokrom
- Çelik bilya
- ISO 11124-3ISO 11124-4ISO 11124-5SAE J1993 — Yüksek karbonlu döküm çelik gritSAE J441 — Kesme tel bilyaSAE J444 — Boyut sınıflarıSAE J827 — Yüksek karbonlu döküm çelik bilya
- Perlit
- DIN 53194 — Gevşek dökme yoğunlukEN 13501-1 — Yangına tepki sınıfı
- Kalıp ve maça boyaları
- DIN 53211 / ISO 2431 — Akış kabı ile viskoziteISO 2808 — Film kalınlığı ölçümü
Aradığınız değer burada yoksa
Kalem ve çalışma koşulunu yazın; ilgili üreticinin teknik veri sayfasıyla birlikte dönelim.